AllingawierDit terpdorp ligt tussen Makkum en Exmorra. Niet ver van de Grote Kerk ligt Het Friese Museumdorp Allingawier. Dit authentieke Fries terpdorpje is langs een vaartje gelegen en telt naast twee kerken, een boerderij en een kruidenierswinkel nog vele andere gebouwen die uitnodigen tot een bezoek. Het eerste gebouw dat we bezochten was een kerk uit 1634. Zeer eenvoudig van inrichting maar zeker een bezoek waard omdat naast een tentoonstelling van schilderijen we ook een drankorgel zagen. Dit originele drankorgel uit 1850 is een constructie van opeengestapelde vaten in de vorm van een orgel. De drank werd uit grotere vaten overgepompt naar de vaten in dit orgel. Deze vaten hadden een kraan waarmee de drank kon afgetapt worden in een maat.

ExmorraDe enige reden dat we dit voormalige vissersdorpje, dat tussen Makkum en Bolsward ligt, bezochten was de oude school annex kruidenierswinkel die samen met Allingawier deel uitmaakt van de Aldfaers Erf Route. In oktober was deze kruidenierswinkel echter gesloten.

Dekema State in JelsumTen noorden van Leeuwarden ligt Jelsum, een terpdorp, hier kan je het Dekema State bezoeken. Een State is het Friese woord voor een adellijke woning. Dit Rijksmonument laat je zien hoe een adellijke Friese familie woonde. Dekema was de naam van de familie die hier woonde in de 16e eeuw. Alhoewel er nadien verschillende families deze state bezaten is de naam Dekema altijd gebleven. Dekema State werd bewoond tot 1996. Oorspronkelijk was deze state een ‘stins’, een simpel rechthoekig stenen huis gebouwd in de 13e eeuw, dat gemakkelijk kon verdedigd worden. De nu nog aanwezige overwelfde kelder heeft nissen waarvan er enkele schietgaten zijn. Tijdens de volgende eeuwen werden er vele veranderingen en verbouwingen uitgevoerd.

OudemirdumerklifWe hadden in Friesland geen kliffen verwacht maar toch zijn ze er. Oudemirdumerklif is een natuurgebied in de gemeente Oudemirdum en ligt aan het IJsselmeer. De kliffen zijn ontstaan door een gletsjer uit de voorlaatste ijstijd. Tijdens deze ijstijd werden er muren van keileem gevormd, omdat het ijs de bodem voor zich uit dreef. Waar de zee in contact kwam met die muren werden door erosie gaten gevormd, die het bovenliggende keileem deden instorten. Omdat het keileem vrij stevig is zakte het klif niet in, maar bleef er steeds een rechte wand staan. Door de voortdurende afbrokkeling kon er ook geen begroeiing ontstaan op het gevallen keileem.

PiaamDit kleine komdorp (een dorp dat op een kruispunt van wegen ligt) met vijftig inwoners ligt achter een dijk aan het IJsselmeer. Een deel van dit dorp is een beschermd dorpsgezicht. Twee grote boerderijen uit het dorp zijn beschermd als monument. In één ervan, Nynke Pleats, is er nu een restaurant dat zijn naam dankt aan de laatste bewoonster. Deze boerderij dateert uit de 18e eeuw en heeft nog zijn originele rieten dak en balken. Hier aten we een lekkere maaltijd in een aangenaam interieur. De andere boerderij is nu een bed and breakfast. Vlakbij het dorp zijn er nog twee oude eendenkooien.

LauwersoogDit dorp is ontstaan na de indijking van de Lauwerszee tot het Lauwersmeer in 1969. Hier vertrekt de veerboot naar Schiermonnikoog en kan je ook de boot nemen voor een Wadden-Safari en zeehonden spotten. Lauwersoog is nu een belangrijke vissershaven. Om van het Lauwersmeer naar de Waddenzee te kunnen varen werd een grote sluis, de Robbengatsluis, gebouwd. Omdat de invloed van eb en vloed wegviel is het landschap na de indijking sterk veranderd. Het centrum van Lauwersoog is het restaurant Het Booze Wijf met de bijhorende museumhaven.

HarlingenHarlingen is één van de Friese Elfstedentocht en bezit de belangrijkste haven van Friesland. Vanuit Harlingen kan je de boot nemen naar de Waddeneilanden Vlieland en Terschelling. Deze stad telt 650 monumenten waarvan de Noorderhaven de belangrijkste is. Deze haven werd in de 16e eeuw gegraven en heeft een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van de stad. Sommige pakhuizen dragen nog steeds de naam van toenmalige handelsbestemmingen. In die 16e eeuw was de stad een toevluchtsoord voor wederdopers vooral uit Vlaanderen en Duitsland. Veel van die Vlamingen werkten in de lakenindustrie, het Harlinger bont.

MarrumDit terpdorpje ligt aan de Waddenzee ter hoogte van Ameland. Omdat in de Middeleeuwen het land bij hoogwater overspoeld werd door water maakten de mensen ophopingen of terpen om hun bezittingen tegen het water te beschermen. Vaak bouwden ze deze terpen rond een zoetwater bron. De terpen werden gemaakt met klei en mest van hun dieren en werden geleidelijk hoger en hoger na vele jaren. Aanvankelijk bleven alle familieleden op dezelfde terp wonen want verbindingswegen met andere terpen waren er niet. Marrum is zo’n typisch terpdorpje, de terp is nog bijna in zijn oorspronkelijke staat.

HolwerdIn dit kleine dorp vertrekt de veerboot naar het Waddeneiland Ameland. De overtocht duurt zo’n 45 minuten. We zagen een veerboot terugkeren van Ameland en schrokken van de geringe diepte van de Waddenzee op deze plaats. Later zagen we op televisie in een programma van Midas Dekkers over de Waddeneilanden dat de vaargeul continu moet gebaggerd worden omdat hij anders zou dichtslibben.

 

HindeloopenDe tweede Elfstedenstad die wij bezochten tijdens ons verblijf in Friesland.
In tegenstelling tot Dokkum is Hindeloopen geen winkelstad. Het is eerder een verstild historisch stadje, gelegen aan het IJsselmeer. Dit charmante oude stadje wordt gekenmerkt door zijn karakteristieke geveltjes, grachten en veel houten brugjes. Het is één van de kleinere elf steden van Friesland en heeft zijn eigen taal en klederdracht behouden (tegenwoordig alleen nog te bewonderen bij speciale evenementen).
In de 17e en 18e eeuw heeft Hindeloopen een grote bloeiperiode meegemaakt als haven- en handelsstad met een grote vloot. In de 19e eeuw kwam een einde aan die lucratieve handel en veranderde Hindeloopen in een gewoon vissersstadje.

DokkumDokkum is één van de steden van de Elfstedentocht (Leeuwarden, Sneek, IJlst, Stoten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker, Dokkum).
Van deze elf steden van de Elfstedentocht hebben wij er tijdens ons verblijf in Friesland 3 bezocht: Harlingen, Hindeloopen en Dokkum.
Dokkum behoort tot de gemeente Dongeradeel en ligt in het noordoosten van de provincie Friesland, vlakbij het Nationaal Park Lauwersmeer, een prachtig natuurgebied om te wandelen en te fietsen (maar daarover later meer).
Dokkum is de laatste stad van de Elfstedentocht. Hier is ook het beroemde keerpunt aan de Zijl, vóór de schaatsers terug naar het begin- en eindpunt Leeuwarden schaatsen.

Brouwersbron en processiepark in DokkumIets buiten het centrum van Dokkum ligt het Bonifatiuspark. Voor het park ligt de Bonifatiusbron met een groot standbeeld van Bonifatius, die een boek boven zijn hoofd houdt. Een Engelse monnik kreeg in de 8e eeuw in Rome de naam Bonifatius, met het recht om het evangelie te verkondigen aan de rechter zijde van de Rijn. Ook de kerstening van de Friezen was één van zijn doelen. Hiervoor kwam hij op 80 jarige leeftijd op Pinksteren 754 naar Dokkum, maar werd daar samen met een 50 tal volgelingen vermoord door Friezen. Volgens de overlevering probeerde hij met een boek de zwaardslagen af te weren.

Dokkumer Nieuwe ZijlenDit plaatsje dankt zijn naam aan de drie sluizen (zijlen in het Fries), die gebouwd werden in het begin van de 18e eeuw bij het afsluiten van het Dokkumergrootdiep. Het Dokkumergrootdiep is een smalle zeearm die van Dokkum naar de Lauwerszee loopt. Door deze sluizen hadden schepen vanuit Dokkum toegang tot de Waddenzee. Toen in 1969 de Lauwerszee werd afgesloten verloren de sluizen hun functie als zeesluizen. Aan de sluizen staat een monument uit 1729 “Ter Euwiger gedagtenis van de overdyking van t Dokkumer diep”. Naast de sluizen ligt “Herberg de Pater” uit 1729. Voorbij de sluizen is er een kade, waar voor de afsluiting van de Lauwerszee de garnalenvissers aanlegden. De visafslag gebeurde in een gebouw waar nu een restaurant is gevestigd. Het uitzicht over de dijken en het schilderachtige Lauwersmeer gebied is Unesco Werelderfgoed sinds 2013.

Terp HegebeintumDeze terp is met zijn 8,80 m de hoogste terp van Nederland. Onderaan de terp is er een bezoekerscentrum waar je je moet aanmelden als je de kerk op de terp wil bezoeken. Naast enkele huizen staat op de terp ook de romaanse kerk van Hegebeintum met bijhorend kerkhof. Deze kerk werd in de 12e eeuw met tufsteen gebouwd en tijdens latere eeuwen nog vergroot. Tijdens de vorige eeuw werd de kerk gerestaureerd, maar deze eeuw stelde men vast dat de toren loskwam van de kerk. Dank zij een legaat kon men de toren terug grondig funderen en verankeren aan de kerk. Binnen in de kerk valt het houten tongewelf op. Aan de muren hangen 16 rouwborden van de familie van de Harsta State.

OostmahornOostmahorn is een klein dorpje aan het Lauwersmeer met een 70 tal inwoners. Dit kleine dorpje is omgeven door campings, bungalowparken en vakantieparken. Het meest markante vakantiepark is het pseudo-historische Esonstad. Deze stad werd in 2005 gebouwd en telt 144 woningen met allemaal een 16e -of 17e -eeuws uitziende gevel. Het vakantiepark opende in 2006 haar deuren en is een groot succes. Later werd de veerdienst naar Schiermonnikoog, die sinds 1830 tot 1969 in dienst was, heropend vanaf een pier vlakbij Esonstad. Wij wandelden eerst door Esonstad maar dit fake dorp bekoorde ons niet. De wandeling langs de dijk en voorbij het restaurant “De Gouden Stek” beviel ons beter. Het panoramisch zicht op het Lauwersmeer is hier zeer mooi. We aten niet in dit restaurant maar reden enkele kilometers verder naar “Het Raadsel van de Wadden”. Hier aten we lekkere kibbelingen met frietjes.

ModdergatIn de Middeleeuwen was er in de buurt van het huidige dorp op een terp een nederzetting. De bevolking leefde van visvangst en landbouw. Omdat het gebied rond de nederzetting regelmatig onder water kwam te liggen werd er later een dijk aangelegd. Nu kon er op de drooggelegde grond aan landbouw gedaan worden en woningen gebouwd. Maar door de dijk kwam er aanslibbing van het buitendijkse gebied waardoor het werkgebied van de vissers steeds verder kwam te liggen. De vissers verhuisden daarom naar een gebied ten westen van Paesens waar de wadgeulen nog wel tot aan dijk reikten. Dit werd het dorp Moddergat. Nu nog leven vele inwoners van de visvangst, maar tegenwoordig varen de vissers uit vanuit Lauwersoog. Het kleine oude vissersdorpje heeft vanop de dijk een weids zicht op de Waddenzee en de eilanden Ameland en Schiermonnikoog.

Museum ’t Fiskershúske in ModdergatDit museum is gelegen net achter de dijk aan de Waddenzee en bestaat uit vijf vroegere vissershuisjes. Tickets koop je in het huis De Blaes. Van hier wandel je naar De Logger waar je een interessante video over de visserscultuur in het oude Moddergat te zien krijgt. Na de video is het tijd voor het bezoek aan de huisjes. Deze huisjes zijn karakteristieke vissershuisjes. Ze hebben een topgevel met opvallende vlechtingen langs de zijden die uitloopt in een schouw. De ingang was steeds aan de zijkant in een overkapte aanbouw. Verder bezat de voorgevel twee ramen met daartussen de schoorsteen. Vooreerst bezochten we De Aek, een huisje uit de 19e eeuw. Hier is er een voorstelling met maquettes en infoborden over het leven van de vissers en ook de scheepsrampen komen aan bod.

De ramp van 1883 in ModdergatOmdat er in de winter niet kon gevist worden en de gezinnen van de vissers dus ook geen inkomen hadden begonnen ze in het voorjaar zo vroeg mogelijk te vissen. De eerste vaart van het jaar 1883 werd echter een grote ramp. Door een enorme storm kwamen maar vijf van de 22 houten vissersschepen behouden terug thuis, al de andere boten vergingen en 83 vissers verdronken. Vele gezinnen bleven zonder vader achter en kenden nadien grote armoede. Ter nagedachtenis aan de slachtoffers werd 75 jaar na de ramp een monument op de dijk opgericht, naast het gedenkteken staan vier ingemetselde naamplaten. 125 jaar na de ramp werd in 2008 het beeld van de vissersvrouw vlak voor de dijk geplaatst.